در  بخش نخست مقاله اشاره‌ای به تاریخچه، قوانین و معاهدات بین‌المللی در رابطه با تغییرات آب و هوای کره زمین داشتیم و در  قسمت دوم به بررسی ساز و کارهای اجرایی پروتکل و سه مکانیزم آن و در بخش سوم به راهکارهای اقتصادی«مکانیزم توسعه پاک» و منافع اقتصادی حاصل از آن برای واحد‌های صنعتی اشاره کردیم. در این قسمت به فعالیت‌های لازم برای  انجام پروژه «مکانیزم توسعه پاک» در یک  واحد صنعتی، شامل دو بخش طراحی و اجرا و فازهای هر کدام با ذکر محدوده هزینه هر فاز اشاره می‌کنیم. همچنین چند نمونه از  پروژه‌های در دست اقدام یا اجرا شده در ایران معرفی می‌شود.
همانطوری که پیش‌تر توضیح داده شد، مکانیزم توسعه پاک یکی از ساز و کارهای انعطاف‌پذیر پروتکل کیوتو است و براساس آن کشورهای توسعه‌یافته متعهد به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، مجاز می‌شوند  تا تعهد خود را در دیگر کشور‌ها انجام دهند اما با استفاده از تجربه موفق قبلی سازمان ملل در طرح جلوگیری از نابودی لایه ازن در جو کره زمین، راهکارهای جدیدی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای  و با سه مکانیزم در پروتکل کیوتو تدوین شد.
از مهم‌ترین نکات این راهکارها، توجه به ایجاد منافع مشترک و نزدیک بین اجزای اجرایی این مکانیزم است که توسط قوانین شفاف و مدون، مورد حمایت و تضمین قرار گرفته است.
همچنین توجه خاص شده است که پس از صحه‌گذاری کاهش انتشار  در واحد صنعتی، جایزه و منابع مالی تعریف‌شده (به‌صورت گواهینامه‌ها)، به آن تعلق گیرد.
البته نقد شدن گواهینامه‌های دریافتی، پس از تسویه حساب واحد صنعتی با  طراحان، مجریان، صحه‌گذاران  و سایر اجزای تعریف شده در مکانیزم(CDM)  امکانپذیر خواهد بود.
اجرای مکانیزم توسعه پاک شامل دو بخش است.
بخش اول: طراحی
(DEVOLEPMENT)
در این بخش برای جلوگیری از تحمیل هزینه‌های اضافی به واحدهای صنعتی،  پنج فاز عملیاتی تعریف شده است.
فاز 1:  امکان‌سنجی(F.S)  پروژه توسط مشاوران تایید
انجام، اقتصادی بودن و نبود مغایرت پروژه با مصادیق تعریف شده در قوانین «مکانیزم توسعه  پاک» مشخص می‌شود.
چنانچه نتیجه این بررسی مثبت باشد ایده پروژه تعریف و مدون می‌شود و برای اخذ موافقت اصولی به مرجع صلاحیت‌دار ملی کشورDNA(Designated National Authority)  ارسال خواهد شد.
این فاز پس از بررسی و کمک‌های مرجع صلاحیت‌دار ملی در پروتکل کیوتو، در نهایت منجر به اخذ موافقت اصولی  برای ادامه مراحل پروژه می‌شود. (هزینه‌های این فاز بر مبنای ابعاد و اندازه‌های واحد صنعتی می‌تواند بین 5 تا 10 هزار دلار متغیر باشد.)
فاز 2: تهیه سند طراحی پروژه (Project Design Document)
این سند باید بر اساس مقررات و تعاریف مندرج در مکانیزم توسعه پاک طراحی شود تا به مرجع صلاحیت‌دار ملی کشور در پروتکل کیوتو ارسال شود. این کار توسط مشاوران متخصصی که آموزش‌های لازم و آشنایی مناسب و کافی به قوانین و مقررات پروتکل و مکانیزم را دارند امکانپذیر خواهد بود، در غیر این صورت جز اتلاف هزینه برای مشاور و از دست دادن زمان برای واحد صنعتی چیزی دربر نخواهد داشت بنابراین دقت در انتخاب مشاور توانمند  و مورد تایید مرجع صلاحیت‌دار ملی به واحد‌های صنعتی کشور توصیه می‌شود (هزینه‌های این فاز بر مبنای ابعاد و اندازه‌های واحد صنعتی می‌تواند بین 40 تا 60 هزار دلار متغیر باشد).
فاز3: دریافت سند طراحی(PDD) توسط مرجع صلاحیت‌دار ملی کشور در پروتکل کیوتو و صدور تایید. مرجع صلاحیت‌دار ملی کشور پس از دریافت سند طراحی،  طی بررسی‌های قانونی و فنی لازم، اقدام به صدور نامه تایید طرح می‌کند. هزینه این عملیات که توسط مرجع صلاحیت‌دار ملی کشور انجام می‌شود، براساس مقررات پروتکل کیوتو برابر 2درصد گواهینامه‌های کاهش انتشار است که پس از اتمام قطعی پروژه و تحویل گواهینامه‌ها به واحد صنعتی، قابل دریافت خواهد بود.
فاز4: ارسال همزمان سند طراحی پروژه به نهادهای عملیاتی بین‌المللی EOD  (Designated Operational Entity)
وظیفه این نهاد‌های بین‌المللی بررسی طرح در محل واحد صنعتی با دقت و انجام ممیزی‌های لازم و بررسی سوابق و مدارک مستند سال‌های قبل و مطابقت طرح با اهداف تعریف‌ شده در آن و در نهایت اعتباردهی طرح است. این اعتباردهی با عبارت«Validation» در تعاریف پروتکل مشخص شده است و یک مدرک معتبر بین‌المللی محسوب می‌شود و برای سازمان ملل  شناخته شده و معتبر است. (هزینه‌های این فاز از 30 تا 150 هزار دلار بسته به ابعاد و اندازه‌های واحد صنعتی و نوع پروژه و محصول متغیر است) فاز 5: ثبت پروژه در سازمان ملل متحد به عنوان پروژه CDM
این کار از طریق DOE  و به صورت خودکار انجام می‌شود.(هزینه آن بین 5 تا 30 هزار دلار متغیر است.)
نکته: بخش طراحی فقط یک‌بار برای پروژه انجام می‌شود و مدت آن یک سال به طول می‌انجامد.
بخش دوم: اجرا (Implementation)
این بخش شامل  چهار فاز است که به ترتیب و با دقت و با مدارک قابل اثبات و واقعی، باید توسط نهاد‌های عملیاتی بین‌المللی(DOE) که مورد تایید سازمان ملل در پروتکل کیوتو باشند انجام شود.
فاز 1: انجام اندازه‌گیری‌های لازم و ثبت اطلاعات
فاز 2: تهیه گزارش‌های پایش
(هزینه انجام فاز یک و دو که توسط مشاور داخلی  و یا خارجی قابل  انجام خواهد بود بین 10 تا 30 هزار دلار متغیر است)
فاز 3: صحه‌گذاری و ثبت پروژه در سازمان ملل به عنوان پروژه CDM
ارسال گزارش پایش در فاز 2، به نهاد عملیاتی بین‌المللی(DOE) برای صحه‌گذاری، نهاد عملیاتی با بررسی گزارش‌های پایش و ارائه مغایرت‌های آن برای اصلاح به واحد صنعتی، در نهایت پس از مطابقت گزارش‌ها با مقررات و قوانین CDM اقدام به صحه‌گذاری و ارسال آن به هیات اجرایی(EB) سازمان ملل می‌کند. (هزینه این فاز بین 10 تا 50 هزار دلار متغیر است)
فاز 4: درخواست هیات اجرایی (Executive Board)سازمان ملل برای صدور گواهینامه‌ها
هیات اجرایی سازمان ملل پس از دریافت صحه‌گذاری از نهاد عملیاتی بین‌المللی، از مراجع قانونی در مکانیزم توسعه پاک درخواست صدور گواهی کاهش انتشار به میزان کاهش صحه‌گذاری شده می‌کند. (هزینه دریافتی هیات اجرایی سازمان ملل در این فاز  معادل 2درصد از درآمد  گواهی نامه‌ها یا 20 سنت به ازای هر گواهی صادر شده، است)
نکته: بخش  اجرا باید هر سال و براساس قرارداد 10 بار یا هفت بار انجام گیرد و پس از هر بار به میزان صحه‌گذاری کاهش انتشار گاز گلخانه‌ای می‌تواند در بازار پروتکل حداقل 7 یورو برای هر تن کاهش کربن، دریافت کند.
نکته: 1) اگر پروژه را 10ساله بگیریم این پروژه تکرارپذیر نیست.
۲) اگر هفت‌ساله بگیریم می‌توانیم یک بار دیگر و به مدت هفت سال و در مجموع معادل 14 سال تمدید کنیم اما برای تمدید نیاز است مرحله طراحی را یک بار دیگر انجام دهیم.
در این قسمت از مقاله سعی شد با زبانی ساده و بدون ورود به جزئیات، مراحل طراحی و اجرای مکانیزم توسعه پاک، بیان شود.
البته در فازهای طراحی و اجرا، ریزه‌کاری‌هایی وجود دارد که باید توسط مشاور داخلی و خارجی پروژه به دقت درنظر گرفته شد و سازمان ملل هرساله نتیجه تجربیات اجرایی پروژه‌ها را از طریق سایت  CDMبه اطلاع عموم می‌رساند.
در ادامه نام چند پروژه در حال اجرای، با  مکانیزم توسعه پاک معرفی می‌شود.
پروژه نیروگاه آب شور در ساوه، میدان نفتی نوروز و سروش در جنوب کشور، شش پروژه در هفت‌تپه و پروژه دفن زباله مشهد را می‌توان نام برد هرچند که اجرای این پروژه‌ها از اهمیت بالایی برای صنعت کشور برخوردار است، اما از نظر تعداد در مقایسه با کشورهای چین، هند، برزیل و مکزیک بسیار اندک است.
همچنین اجرای 20 پروژه در صنعت سیمان کشورهای پاکستان و چین را می‌توان نام برد.
در قسمت بعدی مقاله تلاش خواهیم کرد که ضمن ارائه تجربیات اجرایی پروژه‌ها در کشورهای دیگر، اشاره‌ای به مقرارت و قوانین مربوط به طراحی و اجرا  نیز داشته
باشیم.
همچنین یک پروژه انجام شده در پروتکل و با ذکر جزئیات بیشتر معرفی و منافع مالی کسب شده برای واحد صنعتی را بیان کنیم.
شرکت نوسازی صنایع ایران با هماهنگی مرجع صلاحیت‌دار ملی کشور مذاکراتی با انجمن صنفی کارفرمایان سیمان و مسوولان ماهنامه سیمان و چند شرکت سیمان انجام داده  است تا صنعتگران این عرصه را بیشتر با مزایای پروتکل آشنا کند و بتواند از مدت باقیمانده پروتکل استفاده مفیدی داشته باشند.
واحد انرژی
شرکت نوسازی صنایع ایران